De oproep

Een halt toeroepen aan de drievoudige sociale,
gezondheids- en klimaatramp in Brussel
dankzij de natuur, huisvesting en solidariteit

Uit een recente enquête blijkt dat Brussel van de drie gewesten het gelukkigste is¹. Maar Brussel, dat momenteel in de steek wordt gelaten door de politieke klasse, wordt ook getekend door sociale ongelijkheid.

Meer dan een kwart van de Brusselaars leeft onder de armoedegrens², 4 op de 10 kinderen groeit op in armoede³, en de maatregelen die de federale regering heeft aangekondigd, zullen de situatie nog verslechteren.

De sociaaleconomische status is echter van grote invloed op de toegang tot fatsoenlijke huisvesting, maar ook op de toegang tot de natuur.

In Brussel hebben ongeveer 10.000 mensen geen thuis, de helft van de Brusselaars voldoet aan de economische voorwaarden voor toegang tot sociale huisvesting, 26% van de inwoners heeft te maken met slechte huisvesting, 22% woont in een gebied met een tekort aan groene ruimte en slechts een derde van de inwoners heeft toegang tot een privétuin.⁴

Deze moeilijkheden om toegang te krijgen tot huisvesting en natuur, die een duidelijk sociaal stempel dragen, zijn niet gelijkmatig over het grondgebied verdeeld. Terwijl in de eerste ring de huishoudens met lage inkomens geconcentreerd zijn, die meestal huurders zijn van vaak ontoereikende woningen in de dichtstbevolkte wijken, met beperkte toegang tot kwalitatief hoogwaardige natuurgebieden, telt de tweede ring meer eigenaren van woningen van betere kwaliteit, een hoger gemiddeld inkomen en een veel grotere oppervlakte aan natuurgebieden per inwoner dan het centrum.

Het is echter bekend dat goede huisvesting en wonen in de buurt van natuurgebieden twee van de belangrijkste determinanten zijn voor een goede gezondheid.

De aanwezigheid van natuur helpt bovendien de gevolgen van milieuschade voor de menselijke gezondheid te voorkomen en te verminderen, met name door ons te beschermen tegen de gevolgen van luchtvervuiling, een plaag in Brussel.

In deze context is het niet verwonderlijk dat de sociale ongelijkheden op gezondheidsgebied worden versterkt en dat er een zeer groot verschil is in levensverwachting tussen de inwoners van het centrum en de periferie (gemiddeld 6,5 jaar minder levensverwachting voor mannen in het centrum)⁵,⁶. Daklozen hebben een levensverwachting die 33 jaar (!) onder het gemiddelde ligt⁷. Dat is onaanvaardbaar.

Deze drie ruimtelijke ongelijkheden (gezondheid, natuur, huisvesting) versterken elkaar en hebben een grote impact op de levenskwaliteit van kansarmen, en met name van kinderen, voor wie het gebrek aan toegang tot passende huisvesting en natuur gepaard gaat met verschillende gezondheidsproblemen.

Zonder een burgerlijke opstand zullen deze maatschappelijke onrechtvaardigheden door de opwarming van de aarde nog sterk worden versterkt. De stijgende temperaturen, de vernietiging van de biodiversiteit en de vervuiling verslechteren de levensomstandigheden op aarde dramatisch.

In steden worden deze veranderingen nog versterkt door de bevolkingsdichtheid en de overmatige mineralisering van het milieu⁸. Hittegolven, pieken in de vervuiling, hittegolven, overstromingen en stormen zullen vaker voorkomen, langer duren en intenser worden. Deze rampen hebben een directe invloed op de gezondheid van mensen, te beginnen bij kinderen, voor wie de klimaatverandering vandaag de dag de grootste bedreiging vormt⁹.

Ook hier zijn de gevolgen verschillend, afhankelijk van de sociaaleconomische status, die in hoge mate bepalend is voor de woonplaats en het vermogen om met deze onzekerheden om te gaan¹⁰.

Gezondheid, natuur, huisvesting: in het licht van deze drievoudige uitdaging blijkt silodenken contraproductief¹¹. Eéndimensionale maatregelen dragen uiteindelijk bij tot een verslechtering van de gezondheid, die de ultieme indicator is van de crisis in de leefbaarheid van onze stad en regio.

In de silo van de huisvestingscrisis blijft de regio de natuur vernietigen om gebouwen te bouwen die grotendeels niet zijn aangepast aan de sociale behoeften. De natuur is echter onze belangrijkste bondgenoot in de strijd tegen de klimaatverandering. De vernietiging ervan leidt tot een toename van de risico’s, met name het hitte-eilandeffect, overstromingen en pieken in de vervuiling. Het zijn altijd de meest kwetsbaren onder ons die de hoogste prijs betalen voor deze vernielingen. Erger nog, het betonneren van de natuur heeft de huisvestingscrisis nooit opgelost. Integendeel, de verstedelijking van de bodem groeit sneller dan de bevolking, 53 % van het regionale oppervlak is nu ondoordringbaar¹², en de huisvestingscrisis is nog nooit zo ernstig geweest. In werkelijkheid speculeert de vastgoedmarkt op levende grond, vernietigt deze en verandert deze in handelswaar, terwijl hij zijn greep op het grondgebied uitbreidt.

In het kader van de klimaatcrisis is de regio van plan om tegen 2045 alle gebouwen te renoveren om klimaatneutraliteit te bereiken. Dit doel lijkt echter onhaalbaar¹³ en het is niet zeker dat het zal leiden tot een significante vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. Voorbeelden in andere landen doen hieraan twijfel rijzen (Schotland¹⁴, Duitsland¹⁵). De negatieve sociale gevolgen van het systematische beleid inzake thermische isolatie zijn daarentegen al voelbaar. De economische last van de werkzaamheden wordt namelijk vaak afgewenteld op de huurders, en kleine eigenaars hebben geen toegang tot voldoende financiële steun.

Wonen zonder natuur, of klimaat zonder sociale aspecten, is gedoemd te mislukken, met dodelijke gevolgen voor de gezondheid¹⁶. Hoe kunnen we de volksgezondheid garanderen als we de essentiële factoren die deze bepalen aanpakken en de klimaat- en milieubedreigingen negeren?

Om vandaag de waardigheid van iedereen te verdedigen en morgen een nog grotere sociale, ecologische en gezondheidsramp te voorkomen, hebben we collectief nieuwe perspectieven nodig. We willen dat iedereen goed kan leven in Brussel, dankzij de nabijheid van de natuur en toegang tot waardige huisvesting. Deze twee fundamentele behoeften moeten samen worden bekeken, met een grotere en voortdurende inspanning voor de meest kwetsbaren onder ons, namelijk daklozen en kinderen in volkswijken. Met de versnelling van de klimaatverandering en de vernietiging van de biodiversiteit hebben we meer dan ooit behoefte aan een huisvestings- en renaturatiebeleid voor onze regio dat is ontworpen als een geïntegreerd perspectief voor de volksgezondheid.

Om deze richting in te slaan is een brede mobilisatie nodig, die een nieuwe machtsverhouding kan creëren ten dienste van een gemeenschappelijk doel: de democratische controle over de vastgoedmarkt in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest terugwinnen. Dit is onontbeerlijk om de uitbreiding van deze markt, die de natuur vernietigt en de prijzen opdrijft, een halt toe te roepen. Het is een sine qua non voor het uitoefenen van het recht op huisvesting en het recht op een gezond milieu, en dus ook een cruciaal doel voor de volksgezondheid.

Dit doel is haalbaar. Tal van steden hebben al het pad geëffend. Zo hebben Barcelona, Rijsel en Wenen regelingen voor huurcontrole ontwikkeld, waardoor de financiële toegang tot huisvesting is verbeterd. In Frankrijk hebben negen gemeenten in het kanton Fayence in 2023 een verbod ingesteld op de afgifte van nieuwe stedenbouwkundige vergunningen op hun grondgebied gedurende vijf jaar, om de watercyclus in stand te houden en droogte tegen te gaan¹⁷.

Om de huidige verwoesting een halt toe te roepen en de leefbaarheid van de Brusselse regio en de volksgezondheid te behouden, is het dringend noodzakelijk om de vastgoedmarkt en de huurprijzen te reguleren en de levende bodem te beschermen.

Laten we een beweging voor een goed leven in Brussel op gang brengen, dankzij de natuur, huisvesting en solidariteit!

---

1. “NN-UGent-onderzoek naar geluk: Belgen zijn gelukkiger in de gemeenten dan in de stad”, 10 maart 2025, https://www.nn.be/sites/nngroup/files/documents/2025_03_07_geluksonderzoek_fr_1.pdf. ↩︎
2. Vivalis, “Gezondheidsdashboard van het Brussels Gewest 2024” https://www.vivalis.brussels/fr/actualites/tableau-bord-sante-bruxelles-2024. ↩︎
3. Lahaye W., Thollembeek G., Leclercq J. – CeRIS, UMons, De Spiegelaere M., Beauvarlet M. – Ecole de santé publique ULB, 2020, Onderzoeksrapport, Evaluatie van de impact van projecten in de strijd tegen kinderarmoede. ↩︎
4. “Staat van de natuur in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest”, editie 2022, Leefmilieu Brussel, https://renature.brussels/fr/rapport-nature/qualite-et-repartition-des-espaces-verts. ↩︎
5. https://bxl-malade.medor.coop/ ↩︎
6. Tussen mannen die in Sint-Joost wonen en mannen die in Sint-Pieters-Woluwe wonen, in 2019 bijvoorbeeld. “Brussel: sociale ongelijkheid groter dan ooit”, https://educationsante.be/bruxelles-les-inegalites-sociales-plus-importantes-que-jamais/. ↩︎
7. https://www.rtbf.be/article/en-moyenne-les-sans-abris-meurent-33-ans-plus-tot-que-le-reste-des-belges-1131032. ↩︎
8. Zie met name het “Verslag 2025 over de evaluatie van de bijdrage van het Brusselse overheidsbeleid aan de klimaatdoelstellingen” https://www.brupartners.brussels/sites/default/files/instances/RAPPORT%20D%27EVALUATION%202025.pdf ↩︎
9. Helldén, D., Andersson, C., Nilsson, M., Ebi, K. L., Friberg, P., & Alfvén, T. (2021). Climate change and child health: a scoping review8 and an expanded conceptual framework. The Lancet. Planetary health, 5(3), e164–e175. https://doi.org/10.1016/S2542-5196(20)30274-6.
   Watts, N., Amann, M., Arnell, N., Ayeb-Karlsson, S., Belesova, K., Boykoff, M., Byass, P., Cai, W., Campbell-Lendrum, D., Capstick, S., Chambers, J., Dalin, C., Daly, M., Dasandi, N., Davies, M., Drummond, P., Dubrow, R., Ebi, K. L., Eckelman, M., Ekins, P., … Montgomery, H. (2019). Het rapport van 2019 van The Lancet Countdown over gezondheid en klimaatverandering: ervoor zorgen dat de gezondheid van een kind dat vandaag wordt geboren, niet wordt bepaald door een veranderend klimaat. Lancet (London, England), 394(10211), 1836–1878. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)32596-6 ↩︎
10. “Verslag 2024 over de evaluatie van de bijdrage van het Brusselse overheidsbeleid aan de klimaatdoelstellingen” https://www.brupartners.brussels/sites/default/files/uploads/RAPPORT%20D%27EVALUATION%202024_FR.pdf ↩︎
11. Zie hierover het “Nexus”-rapport van het IPBES: “Thematic Assessment Report on the Interlinkages among Biodiversity, Water, Food and Health”, december 2024, IPBES https://www.ipbes.net/nexus-assessment. ↩︎
12. “Kaart van de ondoordringbare oppervlakken in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 2022. Rapport”, Leefmilieu Brussel / WEO – 2023. https://environnement.brussels/pro/outils-et-donnees/cartes/carte-des-surfaces-impermeables-de-la-region-de-bruxelles-capitale ↩︎
13. Momenteel wordt tussen 0,5 % en 1 % van de Brusselse gebouwen jaarlijks gerenoveerd. Om de doelstelling te halen, moet dit tempo met een factor 3 of 4 worden verhoogd.  ↩︎
14. C. Penasco en L.D. Anadon, “Assessing the effectiveness of energy efficiency measures in the residential sector gas consumption through dynamic treatment effects: Evidence from England and Wales”, Energy Economics 117 (2023) 106435 https://doi.org/10.1016/j.eneco.2022.106435. ↩︎
15. “In Duitsland heeft de energetische renovatie van gebouwen niet geleid tot een daling van het verbruik”, Le Monde, 4 oktober 2020 https://www.lemonde.fr/economie/article/2020/10/04/en-allemagne-les-renovations-energetiques-des-batiments-n-ont-pas-fait-baisser-la-consommation_6054715_3234.html ↩︎
16. Zie hierover de studie van de Fédération des Maisons Médicales (Federatie van Medische Centra) van 2024: “Ecologie en gezondheid” https://www.maisonmedicale.org/wp-content/uploads/2024/12/SC-109-etude.pdf. ↩︎
17. https://immobilier.lefigaro.fr/article/ces-communes-du-var-interdisent-de-construire-
    pour-cause-de-manque-d-eau_508102de-b742-11ed-a52f-365517df0d6f/ ↩︎